Η πολιτική οικονοµία της ενεργειακής ασφάλειας: Η Κύπρος στο επίκεντρο των περιφερειακών εξελίξεων

Εισαγωγή          

Το   ζήτηµα   της   ενεργειακής   ασφάλειας   αποτελεί   ένα   από   τα   πιο πολυσυζητηµένα  ζητήµατα της  σύγχρονης  διεθνούς  πολιτικής.  Ο  λόγος  για  την εντατικοποίηση της συζήτησης αυτού του ζητήµατος προκύπτει από το νέο πλαίσιο που δηµιουργήθηκε µε το τέλος του Ψυχρού Πολέµου, δηλαδή, τη µετάβαση από τον διπολικό στον µονοπολικό σχηµατισµό του παγκόσµιου πολιτικού συστήµατος. Κατά συνέπεια, οι νέες παγκόσµιες ισορροπίες ή η ούτω καλούµενη Νέα Τάξη πραγµάτων, έδωσε το έναυσµα για να εστιαστεί η  συζήτηση σε νέα ζητήµατα, όπως αυτό της ενεργειακής ασφάλειας. Άρα ο προσδιορισµός  της ισχύος παρουσιάζει µια σηµαντική µεταβολή, δεδοµένου ότι πλέον, πέραν την στρατιωτική ισχύος, εξίσου εάν όχι µεγαλύτερο ρόλο διαδραµατίζουν νέοι παράγοντες ισχύος όπως ο έλεγχος της ενέργειας και, εποµένως, η ενεργειακή ασφάλεια.

Ωστόσο, η κατάρρευση του χρηµατοπιστωτικού συστήµατος των ΗΠΑ στα τέλη του 2007, σε συνδυασµό µε την ραγδαία διεθνοποίηση την ύφεσης άρχισε να φέρνει στην επιφάνεια νέα, αντικειµενικά στοιχεία που σχετίζονται µε την ασταθή, µίκρο και µακροοικονοµική, συστηµική δοµή και κατ’ επέκταση τις υπάρχουσες νόρµες που αφορούν την  υπάρχουσα ισορροπία ισχύος. Με άλλα λόγια, η σοβαρή υποχώρηση της οικονοµικής επιρροής των ΗΠΑ, σε  συνδυασµό µε την δραµατική αύξηση ισχύος άλλων δρώντων όπως η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία και η Βραζιλία, έχει αρχίσει να µεταβάλει το διεθνές σύστηµα το οποίο οδηγείται στην πολυπολικότητα1 και αναδύεται  µια  νέα  µορφή  εφαρµογής  πολιτικής,  δηλαδή  η  διαδικασία  της περιφερειοποίησης.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι σχέσεις µεταξύ των διαφόρων ισχυρών πόλων όχι µόνον δεν παρουσιάζουν συγκλίσεις, τουναντίον, για µια σειρά από αντικειµενικούς αλλά  και   υποκειµενικούς  λόγους,   παρατηρείται   οξεία   σύγκρουση,   έξαρση ανταγωνισµών,  αντιθετικά  και  αλληλοσυγκρουόµενα  συµφέροντα.  Μια  από  τις πλέον  ασταθείς περιοχές, όπου  συγκρούονται αντιτιθέµενα συµφέροντα, είναι το «υποπεριφερειακό  σύµπλεγµα   ασφαλείας»2     της   Μέσης   Ανατολής   και   της νοτιοανατολικής  Μεσογείου.   Η   περιοχή   αυτή   συγκεντρώνει   όλα   εκείνα   τα χαρακτηριστικά  τα  οποία  έχουν  ανάγκη  περιφερειακοί  και  παγκόσµιοι δρώντες, προκειµένου να αποκτήσουν  συγκριτικό πλεονέκτηµα έναντι των αντιπάλων τους, αυξάνοντας  την  ισχύ  τους  σε  γεωπολιτικό,  γεωστρατηγικό,  και  γεωοικονοµικό επίπεδο. Τα πλούσια κοιτάσµατα φυσικού αερίου, και πιθανότατα πετρελαίου, σε συνάρτηση µε  την δυνατότητα καθορισµού επιλογής, αξιοποίησης και προµήθειας των  ενεργειακών  αποθεµάτων, αποτελούν  το  βασικό  ζητούµενο για  όλους  όσοι εµπλέκονται, άµεσα ή έµµεσα, στα τεκταινόµενα της περιοχής, τουλάχιστον  όσον αφορά την Ν/Α Μεσόγειο και πιο συγκεκριµένα την Κύπρο.

Τούτου λεχθέντος, τα τελευταία γεγονότα σχετικά µε την αντιµετώπιση των οικονοµικών  διελκυστίνδων  στις  οποίες  έχει  περιέλθει  η  Κυπριακή  ∆ηµοκρατία (Κ∆),  δεν  µπορούν να  προσεγγιστούν, κατανοηθούν,  εξηγηθούν  και  αναλυθούν, αποκοµµένα  από  το  ευρύτερο  γεωπολιτικό,  γεωστρατηγικό  και  γεωοικονοµικό πλαίσιο της παρούσας συγκυρίας. Ασφαλώς, στόχος αυτού του άρθρου δεν είναι η κριτική ανάλυση  των  χειρισµών  ούτε  της  Κ∆  αλλά  ούτε  και  των  υπολοίπων εµπλεκόµενων µερών στο ζήτηµα αυτό όπως η ΕΕ, η Οµοσπονδία της Ρωσίας, κτλ. Σκοπός  και  στόχος  του  παρόντος  άρθρου  είναι,  να   συµβάλει  στην  ευρύτερη συζήτηση γύρω από το ζήτηµα των κυπριακών υδρογονανθράκων, αναδεικνύοντας την διαλεκτική σχέση και σύνδεση µεταξύ του ζητήµατος των υδρογονανθράκων µε την διαχείριση της οικονοµικής κρίσης, εξηγώντας την στάση, την τακτική, και την συµπεριφορά των διαφόρων περιφερειακών δρώντων, σε τοπικό  επίπεδο και όσον αφορά την Κ∆.

Η Κυπριακή ∆ηµοκρατία αντιµέτωπη µε την κρίση

Η δύσκολη οικονοµικά κατάσταση για την Κ∆ αποτελεί µια πραγµατικότητα η οποία άρχισε ουσιαστικά να  γίνεται µη διαχειρίσιµη τους τελευταίους µήνες και ειδικότερα µετά από το «κούρεµα» του ελληνικού χρέους, το  οποίο στοίχισε στην Κ∆  περί  τα  πέντε  δισεκατοµµύρια ευρώ3. Κορυφαία  στιγµή  αυτής  της  πορείας αποτέλεσε  η  αίτηση της απερχόµενης κυβέρνησης της Κ∆, στις 24ης  Ιουνίου του 20124, για παροχή οικονοµικής βοήθειας από τον µηχανισµό της Τρόικας. Έκτοτε, η διαπραγµάτευση   µεταξύ   Τρόικας   και    Κ∆     συνέχιζε,    εν    µέσω    σφοδρών αντιπαραθέσεων στο εσωτερικό της Κ∆ λόγω της προεκλογικής περιόδου5, µέχρι και το πρώτο δεκαπενθήµερο από την εκλογή της νέας κυβέρνησης. Ωστόσο, η απόλυτη κορύφωση των εξελίξεων έµελλε να έρθει στις 19 Μαρτίου, όταν η Κυπριακή Βουλή απέρριψε  την  απόφαση  που  πάρθηκε  κατά  την  διάρκεια  της  συνεδρίασης  του Eurogroup, η οποία προέβλεπε για πρώτη φορά στα παγκόσµια οικονοµικά χρονικά, κούρεµα καταθέσεων6, κάτι το οποίο σύµφωνα µε την Τρόικα θα πρέπει να γίνει σε κάθε περίπτωση λόγω του τεραστίου και µη βιώσιµου τραπεζικού συστήµατος της Κ∆. Από εκείνη την στιγµή µέχρι και την σύναψη τελικής συµφωνίας το βράδυ της 24ης   Μαρτίου, τα  όσα έγιναν αλλά και  αυτά που δεν έγιναν, έµοιαζαν σαν µια ιδιαίτερη  παρτίδα  σκακιού:   ο  ένας  παίκτης  έκανε  µία  κίνηση  εντυπωσιασµού απαντώντας στην κίνηση που προηγήθηκε, για να υποκύψει µε το κεφάλι σκυµµένο στην αµέσως επόµενη κίνηση. Ασφαλώς, πέραν των δύο βασικών συντελεστών των εξελίξεων, σηµαντικό ρόλο διαδραµάτισαν (έµµεσα ή/και άµεσα) στις εξελίξεις των τελευταίων ηµερών και µία σειρά από άλλους δρώντες, προεξάρχουσας της Ρωσίας.

Το Eurogroup, η Ρωσία και η τελική κατάληξη: µύθοι και πραγµατικότητες

Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, η Κυπριακή Βουλή βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση για διάφορους λόγους, πρωτίστως όµως βρέθηκε µπροστά στο µεγάλο δίληµµα, δηλαδή το εάν θα έπρεπε να υπερψηφίσει την απόφαση που πάρθηκε στο Eurogroup ή να την   καταψηφίσει.              Με   άλλα   λόγια,   από   την   µία   µεριά, καταψηφίζοντας την πρόταση, λόγω της σκληρότητας και της µεγάλης αδικίας των προνοιών  της  πρότασης, η  Βουλή θα  αύξανε  δραµατικά τον  κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης της κυπριακής οικονοµίας, καθιστώντας ορατό τον κίνδυνο της άµεσης χρεοκοπίας  του   χρηµατοπιστωτικού  συστήµατος  της   χώρας.  Από  την  άλλη, υπερψηφίζοντας την πρόταση η ζηµιά στην κυπριακή οικονοµία, τόσο σε µίκρο όσο και σε µακροοικονοµικό επίπεδο, θα ήταν αντίστοιχη µε αυτή του 1974. Επιπλέον, ένα  ακόµη  στοιχείο,  σύµφωνα µε  τις  επίσηµες τοποθετήσεις  των  περισσοτέρων κοµµάτων, ήταν και το γεγονός ότι µε την απόφαση αυτή, αυτός ο οποίος πλήττεται σε  µεγαλύτερο  βαθµό  είναι  οι  ρωσικές  καταθέσεις  δισεκατοµµυρίων ευρώ  που βρίσκονται στις κυπριακές τράπεζες. Συνεπώς, µε την απόρριψη της απόφασης του Eurogroup, τέθηκε άµεσα επί τάπητος, η αναγκαιότητα για να εξευρεθεί άλλη λύση, και η προσοχή πλέον στράφηκε στην Ρωσία. Αυτή ήταν και η λογική εξέλιξη τόσο για την πλειοψηφία των κοµµάτων όσο και για την  κοινή γνώµη στο νησί, αφού πρώτον, η Ρωσία έχει ήδη παραχωρήσει δάνειο ύψους 2.5 δις στην Κ∆, δεύτερον, η ίδια πλήττεται (ή, σύµφωνα µε αρκετούς, στοχοποιείται) άµεσα από το προτεινόµενο κούρεµα, και τρίτον, η υπό διαµόρφωση κατάσταση αποτελεί µοναδική ευκαιρία για την  Ρωσία,  να  εδραιώσει  την  παρουσία  της  στο  νησί,  και  τους  ενεργειακούς σχεδιασµούς στην περιοχή7.

Ωστόσο, οι µεγάλες προσδοκίες της κυπριακής πλευράς από την Ρωσία ως εναλλακτική λύση,  διαψεύστηκαν,  µε   αποτέλεσµα  την  εκ   νέου  στροφή  στο Eurogroup. Η κυπριακή   κυβέρνηση  απέστειλε    εσπευσµένα   τον  υπουργό οικονοµικών, κ. Σαρρή, στην Ρωσία µε σκοπό την διερεύνηση πιθανών λύσεων. Εδώ ακριβώς είναι και το σηµείο στο οποίο ακούστηκαν µια σειρά από ανακρίβειες, µη διασταυρωµένες ή/και επιβεβαιωµένες πληροφορίες, µεταφυσικές προσεγγίσεις περί ξανθού γένους, θεωρίες συνοµωσίας και ούτω καθ` εξής. Από κυπριακής πλευράς, τα δύο ζητήµατα που τέθηκαν δεν ήταν ούτε η παραχώρηση στην Ρωσία της διαχείρισης του φυσικού αερίου, αλλά ούτε και η παραχώρηση εδάφους µε σκοπό την δηµιουργία ναυτικής στρατιωτικής βάσης. Σύµφωνα µε δηλώσεις του κ. Σαρρή, τα δύο ζητήµατα ήταν η αγορά µιας ή/και δύο κυπριακών τραπεζών από την Ρωσία, και η παράταση στην αποπληρωµή του δανείου των 2.5 δις µε µετατροπή του επιτοκίου από 4.5% σε 2.5%. Έπειτα από την διήµερη παραµονή του στην Μόσχα, ο Κύπριος ΥΠ.ΟΙΚ, επέστρεψε στο νησί λέγοντας ότι δεν κατέστη δυνατή µία συµφωνία για το φλέγον ζήτηµα των δύο τραπεζών, αλλά ότι έχει επέλθει αρχική συµφωνία στο ζήτηµα της επιµήκυνσης της αποπληρωµής. Υπό το πρίσµα αυτών των γεγονότων και µε τον χρόνο  να  πιέζει,  η  Κ∆  επέστρεψε  στην  λύση  της  Τρόικας,  δηλαδή,  κούρεµα καταθέσεων (το ποσοστό του οποίου µέχρι στιγµής δεν έχει αποσαφηνιστεί), αύξηση εταιρικού φόρου, ιδιωτικοποιήσεις κερδοφόρων ηµικρατικών οργανισµών, κτλ.

Συµπεράσµατα

Η πολιτική  και  η  οικονοµία  είναι  έννοιες  ταυτόσηµες  και  όχι  διακριτές. Συνεπώς, ο τρόπος µε τον οποίο οι διάφοροι εµπλεκόµενοι έδρασαν και δρουν, δεν είναι ούτε στατικός ούτε µονοδιάστατος. Το βασικό επιχείρηµα της Τρόικας που την οδήγησε στην απόφαση για κούρεµα καταθέσεων ήταν το µεγάλο χρηµατοπιστωτικό σύστηµα της Κύπρου και δη το τραπεζικό (συζήτηση η οποία είχε ξεκινήσει από τις κατηγορίες για ξέπλυµα χρήµατος), το οποίο υπερβαίνει σχεδόν εφτά φορές το ΑΕΠ του κράτους. Ωστόσο, αυτή η διαπίστωση έρχεται σε  αντίφαση µε την κατάσταση που υφίσταται σε όλα σχεδόν τα κράτη µέλη της ΕΕ (εντός και εκτός ευρωζώνης). Παραδείγµατος χάριν,  στο  Λουξεµβούργο ο  χρηµατοπιστωτικός τοµέας είναι  20 φορές  µεγαλύτερος  από  το  κρατικό  ΑΕΠ,  στο  Ηνωµένο  Βασίλειο,  τρείς  µόλις τράπεζες  (RBS, Barclays, HSBC), ξεπερνούν  κατά  τέσσερις  φορές  το  ΑΕΠ της χώρας,  ενώ  στην  Γερµανία  η  Deutsche  Bank,  έχει  κύκλο  εργασιών  ίσο  µε  το γερµανικό ΑΕΠ8.

Ωστόσο,  η  εµµονή  της  Τρόϊκας  (Ευρωπαϊκή  Κεντρική  Τράπεζα,  ∆ιεθνές Νοµισµατικό Ταµείο και Ευρωπαϊκή Επιτροπή), σε αυτό το αξίωµα όσον αφορά την Κυπριακή ∆ηµοκρατία συνδέεται άµεσα µε την ύπαρξη  ενεργειακού πλούτου στην χώρα. Εποµένως, η ένταξη της Κ∆ σε µνηµονική σύµβαση µε την Τρόικα, έχει ως απώτερο στόχο τόσο τα κοιτάσµατα αυτά καθ` εαυτά όσο και τον έλεγχο και την αξιοποίηση της κρίσιµης γεωστρατηγικά θέσης της Κύπρου. Από την άλλη, η στάση της  Ρωσίας,  είναι  εξηγήσιµη, ξεκάθαρη  και  λογικότατη.  Η  ΕΕ  για  την  Ρωσία, αποτελεί τον µεγαλύτερο και σηµαντικότερο εµπορικό της εταίρο. Εποµένως, τα επιχειρήµατα όπως η Ρωσία,  εκδικείται την Κ∆ για την πρόθεση της να ενταχθεί στον Συνεταιρισµό για την Ειρήνη (ΣγΕ), ή το γεγονός ότι ο  Κύπριος Πρόεδρος απεδέχθη την πρότασης του Eurogroup χωρίς να ρωτήσει προηγουµένως της Ρωσία, δεν αποτελούν σοβαρή προσέγγιση. Εκτός από την απόλυτη ανάγκη που έχει η ΕΕ το ρωσικό ενεργειακό µονοπώλιο, έχει και η Ρωσία ανάγκη την ευρωπαϊκή αγορά. Άρα, η πρόταση της Κ∆ για την κάλυψη των τραπεζικών αναγκών, δεν απέφερε κανένα άµεσο κέρδος για την Ρωσία. Ο µόνος τρόπος που θα οδηγούσε την Ρωσία να διακινδυνεύσει  την  διατάραξη  των  σχέσεων  της  µε  την  ΕΕ  και  ειδικά  µε  την Γερµανία, θα ήταν να δοθούν από πλευράς Κ∆,  ελαστικότερες προτάσεις, που να αποφέρουν λόγου χάριν στον ρωσικό παράγοντα, άµεσο και ξεκάθαρο ρόλο στην διαχείριση του κυπριακού φυσικού αερίου.

Παρ`  όλα  αυτά,  το  άλλο  ζήτηµα  που  προκύπτει  είναι  κατά  πόσον  η πρωτοφανής απόφαση του  Eurogroup για κούρεµα καταθέσεων, είναι µια τυχαία απόφαση (η οποία προέκυψε από λάθος εκτιµήσεις της Τρόικας και του Eurogroup), ή  εάν  αποτελεί  µια συνειδητή  στρατηγική  επιλογή  µε συγκεκριµένους στόχους. Αρκετοί  πολιτικοί αναλυτές  κάνουν     λόγο      για µία  λάθος  απόφαση,  η οποία µετατρέπει στην ουσία την Κ∆, σε ένα οικονοµικό πειραµατόζωο, δηµιουργώντας έτσι  ένα  νέο  προηγούµενο, το  οποίο  θα  φέρει  ραγδαίες  εξελίξεις  σε  µια σειρά κρατών. Αυτή η προσέγγιση, ίσως και να επιβεβαιωθεί, ωστόσο, αυτή είναι µόνον η µια πτυχή. Η άλλη πτυχή, που είναι και η σηµαντικότερη σε σχέση µε την Κύπρο, είναι τα βραχυπρόθεσµα αποτελέσµατα αυτής της απόφασης. Το πρώτο αποτέλεσµα που  έχει  ήδη   αρχίσει  να   διαφαίνεται    είναι   η   καταστροφή  του   πάλαι   ποτέ χρηµατοπιστωτικού  τοµέα της Κ∆, η σηµαντική πτώση του βιοτικού επιπέδου, η µεγάλη αύξηση της ανεργίας και της υποαπασχόλησης, κτλ. Κατάσταση η οποία εναρµονίζεται µε τις γενικότερες κατευθύνσεις της ΕΕ, όπως σκιαγραφούνται από την νέα πολιτική στρατηγική ΕΕ-20209. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να σηµειωθεί ότι, για την ΕΕ η περίπτωση της Κ∆ αποτελεί µία από τις ελάχιστες εναλλακτικές, που έχει να διαχειριστεί, προκειµένου να αποκτήσει την ενεργειακή της απεξάρτηση από το ρωσικό ενεργειακό µονοπώλιο.

Καταληκτικά, ανεξαρτήτως από την αποδοχή των µέτρων της Τρόικας από την Κ∆, τίποτα δεν µπορεί να προεξοφλήσει τη συνέχεια. Όλα µπορούν να µεταβληθούν. Στο παιχνίδι υπάρχει µια σειρά από αστάθµητους παράγοντες και ανοικτά ζητήµατα. Μερικά από αυτά, τα οποία θα βαρύνουν καθοριστικά τις επόµενες εξελίξεις στο ζήτηµα, είναι σε περιφερειακό επίπεδο η περαιτέρω εµβάθυνση της κρίσης σε µια σειρά από χώρες τις περιοχής, η εξέλιξη της κρίσης στην Συρία, µια πιθανή µεταβολή συµφερόντων σε δρώντες κλειδιά όπως το Ισραήλ, αλλά και  οι  αντιδράσεις της Ρωσίας. Παράλληλα, την εξέλιξη των πραγµάτων µπορεί να µεταβάλει δραστικά και η ίδια η Κ∆, εάν προβεί σε µία σειρά στρατηγικών επιλογών που θα µπορούσαν να την  βγάλουν  από  το  αδιέξοδο,  όπως  η  επανεξέταση  της  παρουσίας  σε  ΕΕ  και ευρωζώνη, αλλά και η παράλληλη σύναψη συνεργασιών κοινής ωφέλειας µε τρίτες χώρες στο πλαίσιο αξιοποίησης του φυσικού της πλούτου. Σε αντίθετη περίπτωση το µέλλον της Κ∆ και του λαού της κρίνεται ιδιαζόντως ζοφερό, µη αποκλειόµενης και της πιθανότητας αρνητικών εξελίξεων και στο ανοικτό Κυπριακό.

Υποσημειώσεις

1.   Με τον όρο πολυπολικότητα (multipolarity), προσδιορίζεται ο δοµικός συσχετισµός ισχύος ενός του  παγκόσµιου συστήµατος διακυβέρνησης. Σε αντίθεση µε το στάδιο της µονοπολικότητας όπου σε παγκόσµιο επίπεδο υπάρχει ένας πανίσχυρος δρώντας (Superpower) που καθορίζει τις ισορροπίες, στο στάδιο της πολυπολικότητας αυτό αλλάζει, αφού ο συσχετισµός ισχύος διαµοιράζεται σε περισσότερους πόλους ισχύος.

2.    Ως  υποπεριφερειακό  σύµπλεγµα ασφαλείας  (Sub-regional  security  complex),  προσδιορίζεται  µια  συγκεκριµένη γεωγραφικά περιοχή, στην οποία όλα όσα συντελούνται έχουν άµεση ή έµµεση επίδραση στα  ζητήµατα όλης της
περιοχής (Για περισσότερα βλπ. B Buzan, B. and Wæer, O. (2003) Regions and Powers: The Structure of International Security, Cambridge University Press).

3.  Βλπ. Καθηµερινή, 08/02/2012, http://portal.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathbreak_1_08/02/2013_482581

4. Μάριος Αδάµου, 30/12/12 Η Σηµερινή, http://www.sigmalive.com/simerini/politics/reportaz/548433

5. Η προεκλογική περίοδος στην Κύπρο έκλεισε µε την εκλογή του Νίκου Αναστασιάδη µε ποσοστό 57.48%, βλπ
Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων http://www.proedrikes2013.gov.cy/news/20130224_21.htm

6. Συγκεκριµένα, η απόφαση του Eurogroup την οποία ο Κύπριος Πρόεδρος απεδέχθη, προέβλεπε (µεταξύ πολλών άλλων) κούρεµα 6.5% σε καταθέσεις µέχρι και 100.000 ευρώ (κάτι το οποίο ειρήσθω εν παρόδω, αντίκειται στο ευρωπαϊκό κεκτηµένο), και 9.9% σε καταθέσεις άνω των 100.000. Για περισσότερα βλπ. Kambas M and Tagaris K.
Huffington Post 24/03/2013 http://www.huffingtonpost.com/2013/03/24/saving-cyprus- economy_n_2943744.html?utm_hp_ref=business
7.Νίκος  Τριµικλινιώτης, 25/03/2013 http://www.opendemocracy.net/nicos-trimiklinioti/cyprus-eurocrisis-beginning-of- end-of-eurozone
8.  Νικος Μπογιόπουλος, 21/03/2013, Ριζοσπάστης
http://www.rizospastis.gr/columnPage.do?publDate=21/3/2013&columnId=1821
9.  Η στρατηγική ΕΕ-2020, είναι η νέα στρατηγική που καθορίζει της πολιτικές και οικονοµικές δράσεις της ΕΕ µε βασικά στοιχεία, την χωρίς αποκλεισµούς ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα, το ευέλικτο και φτηνό εργατικό δυναµικό, κτλ. Για περισσότερα βλπ. 31/01/2010 Ριζοσπάστης,
http://www.rizospastis.gr/story.do?id=5478449&publDate=31/1/2010

*  Το παρόν άρθρο, έχει αρχικά δημοσιευθεί από το ΚΕΜΜΕΠ, τον περασμένο Μάρτιο, στο παρακάτω link:

http://www.kemmep.gr/index.php/2013-03-22-13-55-24/40-2013-04-10-08-53-07

Για περισσότερα σχετικά με το ΚΕΜΜΕΠ: 

http://www.kemmep.gr/

Όταν η Πολιτική συναντά την Οικονομία: Οικονομική κρίση, Φυσικό Αέριο, Κυπριακό (ΜΕΡΟΣ Α)

Πέντε επιλογές για την αντιμετώπιση της κρίσης...

Αντί προλόγου

Τον τελευταίο καιρό, έχουν ακουστεί πολλά για την στάση που θα πρέπει η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ), να κρατήσει απέναντι σε τρόικα και μνημόνιο. Στο φως της δημοσιότητας έχουν ξεπροβάλει διάφορες , διαφορετικές, αλλά και εικονικά/επίπλαστα  διαφοροποιημένες  προσεγγίσεις.  Δημοσιονομική εξυγίανση, ανάπτυξη, λιτότητα, σπάταλο κράτος, υψηλόμισθοι, παράνομοι εργάτες, κτλ, είναι μερικές μόνο από τις πιο πολυχρησιμοποιημένες έννοιες που πολιτικοί, δημοσιογράφοι, μέχρι  και ιερείς χρησιμοποιούνε επί καθημερινής βάσεως στις αναλύσεις τους.  Μεγάλη δε εντύπωση έκανε (σε αρκετούς) και η πρόσφατη δήλωση του Αρχιεπισκόπου για πιθανή έξοδο από την ευρωζώνη σε περίπτωση που τα μέτρα της τρόικα δεν είναι "ανεκτά". Ποία λοιπόν είναι τα πιθανά σενάρια, και ποιές οι εναλλακτικές? Τι συνεπάγεται έξοδος από την ευρωζώνη? Επιστροφή στην λίρα? Είναι πραγματικό το ερώτημα λιτότητα ή ανάπτυξη, ή αποτελεί μια τεχνίτη επικοινωνιακή ρητορική? Το πρόβλημα είναι όντος το χρέος?

Σενάρια και επιλογές

Σενάριο 1: Παραμονή σε ΕΕ και ευρωζώνη, εφαρμογή όλων των μέτρων (που ήρθαν και θα έρθουν).

Με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, αυτή η επιλογή αποτελεί την πλέον πιθανή. Η ΚΔ έχει, εδώ και αρκετούς μήνες, αποφασίσει ότι η κρίση πρέπει να αντιμετωπιστεί εντός του πλαισίου της ΕΕ, δηλαδή, μέσω της ίδιας πολιτική που έχει εφαρμοστεί σε κράτη μέλη όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία κτλ. Πολύ επιγραμματικά αυτή η επιλογή μεταφράζεται σε μείωση του κόστους της εργατικής δύναμης και σε οικονομική φαλαινοποίηση (υπερσυσσώρευση κεφαλαίου) τμημάτων της κοινωνίας. Δηλαδή, (μεταξύ πολλών άλλων), αυτό που γίνεται είναι,  εισαγωγή επενδυτικής δραστηριότητας σε νέα πεδία κερδοφορίας, μειώσεις μισθών, αύξηση φορολογίας σε προϊόντα πλατιάς λαϊκής κατανάλωσης, κτλ. Συνεπώς, η παραμονή σε ΕΕ και ευρωζώνη, σημαίνει καταβαράθρωση κάθε κεκτημένου από τους εργαζομένους, τεράστια επίπεδα ανεργίας, χαμηλούς μισθούς, υποαπασχόληση, ιδιωτικοποιημένη (που σημαίνει όχι δωρεάν), παιδεία, υγεία, πρόνοια, όξυνση συντηρητικοποίησης και ούτω καθεξής.

Σενάριο 2: Έξοδος από την ευρωζώνη με μονομερή απόφαση της ΕΕ

Αυτή η περίπτωση προς το παρόν αν μοιάζει να είναι απομακρυσμένη δεν μπορεί επ' ουδενί να προαποκλειστεί. Το μικρό εύρος της κυπριακής οικονομίας σε συνδυασμό με τον σχετικά ελεγχόμενο χαρακτήρα των μικροοικονομικών προβληματικών δεν δημιουργούν σοβαρές επιπτώσεις στην πορεία του ευρώ, ή/και στην ευρύτερη χρηματοπιστωτική λειτουργία της ένωσης. Ωστόσο, η όξυνση των περιφερειακών και τοπικών ανταγωνισμών (γεωπολιτικά και γεωοικονομικά) διαφόρων κρατών μελών (κυρίως Γερμανίας, Γαλλίας και Αγγλίας), αλλά και τρίτων δρώντων (όπως η Ρωσία, η Τουρκία και το Ισραήλ), θα μπορούσαν να προκαλέσουν μεσοπρόθεσμα μια τέτοια εξέλιξη. Προάγγελος αυτού του σεναρίου θα μπορούσε να θεωρηθεί τόσο η συζήτηση για το ξέπλυμα χρήματος όσο και η (πολυμερής) προσπάθεια εμπλοκής της Ρωσίας με την δανειοδότηση της ΚΔ. Σε τέτοια περίπτωση, αν και δεν μπορούμε να προβλέψουμε με απόλυτα ορθολογικούς όρους το αποτέλεσμα, η ΚΔ θα βρεθεί αντιμέτωπη με πολύ μεγάλα διλήμματα.

Σενάριο 3: Έξοδος από την ευρωζώνη με μονομερή απόφαση της ΚΔ

Αυτή η προοπτική αποτελεί το πιο "πολυσυζητημένο" σενάριο των τελευταίων εβδομάδων. Τα εισαγωγικά ("...") στην λέξη πολυσυζητημένο, προκύπτει από το γεγονός ότι, παρόλο που αρκετοί (επώνυμα και μη), εισηγούνται ή/και αφήνουν ανοικτό αυτό το σενάριο, ΚΑΝΕΙΣ δεν έχει εξηγήσει  πως μια τέτοια εξέλιξη μεταφράζεται. Έξοδος από την ζώνη του ευρώ δεν είναι απλώς επιστροφή σε λίρα. Αυτό θα ήταν μια εύκολη, γρήγορη και άμεση λύση, εάν το πρόβλημα ήταν απλώς το όνομα του νομίσματος. Καλώς ή κακώς το πρόβλημα δεν είναι αυτό. Κατά συνέπεια, όσοι καλούν (επί της ουσίας) σε αλλαγή του νομίσματος, είτε αδυνατούν να κατανοήσουν βασικότατες πτυχές του προβλήματος, είτε συνειδητά κάνουν αυτή την επιλογή για άλλους (ιδιοτελής) λόγους. Έξοδος από την ζώνη του ευρώ με παραμονή στην ΕΕ δεν αποτελεί διέξοδο από το πρόβλημα, τουναντίον πιθανότατα θα μπορούσε να οδηγήσει και σε περεταίρω όξυνση. Οι ίδιες (κεντρικές) πολιτικές αποφασίσεις που οδήγησαν στην κρίση θα συνεχίζουν να εφαρμόζονται είτε με λίρα, είτε με ευρώ, είτε με οποιοδήποτε άλλο νόμισμα.

Σενάριο 4: Έξοδος από την ευρωζώνη μετά από συμφωνία μεταξύ ΕΕ και ΚΔ 

Αυτό το ενδεχόμενο προσομοιάζει σε μεγάλο βαθμό με το δεύτερο σενάριο. Η ίδια η ιστορική εξέλιξη της πολιτική και οικονομική δραστηριότητας αποδεικνύει ότι όταν ο ισχυρός έχει την δυνατότητα να ισχυροποιηθεί ακόμη περισσότερο δεν θα διστάσει μπροστά σε τίποτα. Στην παρούσα συγκυρία μεταξύ ΚΔ και ΕΕ, ΕΕ είναι ο ισχυρός και η ΚΔ αποτελεί ένα εξάρτημα το οποίο, αν κριθεί ως "ευνοϊκό", με συνοπτικές διαδικασίες μπορεί να αφαιρεθεί από την μηχανή. Επιπλέον, όταν αναφερόμαστε σε ΕΕ δεν μπορούμε να τετραγωνίζουμε τον κύκλο. Η ΕΕ δεν είναι ούτε ένας θεωρητικός σχηματισμός, ούτε κάτι το οποίο μεταβάλλεται με υποκειμενικούς όρους. Είναι μια πολιτική ένωση, που αντανακλά, προασπίζεται, και υπηρετεί τα οικονομική συμφέροντα αυτών οι οποίοι κατέχουν τα μέσα παραγωγής (κυρίως )τοπικά, περιφερειακά, αλλά και διεθνώς (σε μικρότερο βαθμό) .

Σενάριο 5: Έξοδος από την ΕΕ και δημιουργία μιας έμμεσης (ειδικής) σχέσης μεταξύ ΕΕ

και ΚΔ

Μια μετεξέλιξη της σχέση μεταξύ ΚΔ και ΕΕ θα μπορούσε μεσοπρόθεσμα να αποτελέσει ιδανική επιλογή για κάποια κράτη μέλη της ΕΕ, θα μπορούσε να λειτουργήσει ευεργετικά για ένα κομμάτι της σημερινής αστικής τάξης της ΚΔ, και υπό προϋποθέσεις θα μπορούσε να βοηθήσει στην περαιτέρω "εξομάλυνση" των ελληνοτουρκικών (γεωοικονομικών) σχέσεων. Η έννοια της ειδικής σχέσης έχει ξαναπαρουσιαστεί τόσο στον διάλογο ΕΕ - Τουρκίας, όσο και στην περίπτωση της αντιμετώπισης του ελληνικού χρέους. Ωστόσο, αν και στο παρόν στάδιο μια τέτοιου είδους εξέλιξη δεν φαίνεται να έχει πολλές πιθανότητες, η σύνδεση στοιχείων όπως η οικονομική κρίση (τόσο τοπικά στην Κύπρο, όσο και περιφερειακά σε ολόκληρη την ΕΕ), το άλυτο Κυπριακό, και η γενικευμένη αστάθεια στην ευρύτερη νοτιοανατολική μεσόγειο, δεν αφήνει περιθώρια για να αποκλειστεί κανένα σενάριο όσο ακραίο και αν φαίνεται. Το ακραίο σε αυτή την περίπτωση, δεν είναι ούτε η εμπλοκή πολλών περιφερειακών δρώντων, αλλά ούτε και τυχόν νομικής φύσης δυσκολίες. Το ακραίο έγκειται στο γεγονός ότι, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα το ευρωπαϊκό κεφάλαιο (είτε γερμανικό είτε Αγγλικό, ούτε Γαλλικό και ούτω καθεξής), ευνοείτε (κυρίως λόγο γεωπολιτικής αξίας της Κύπρου, αλλά και λόγο του φυσικού πλούτου) από την παραμονή της ΚΔ τόσο στην ΕΕ όσο και στην ευρωζώνη.  

Σενάριο 6: Μονομερής απόφαση της ΚΔ για έξοδο από ΕΕ και ευρωζώνη

Η τελευταία ( και όχι απαραιτήτως έσχατη) είναι η επιλογή, για άμεση έξοδο τόσο από ΕΕ όσο και από την ευρωζώνη, μονομερώς από την ΚΔ. Όσο απομακρυσμένη και αν είναι αυτή η περίπτωση, δεν παύει να υφίσταται η αναγκαιότητα για να την εξετάσουμε. Σε αυτή την περίπτωση, υπάρχουν και θετικά και αρνητικά. Πολύ επιγραμματικά, μερικά από τα θετικά είναι: Η δυνατότητα χάραξης πολιτική στην βάση των τοπικών αναγκών και όχι η ευλαβική υποταγή στις ταγές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο επανακαθορισμός προτεραιοτήτων, ζητουμένων, και λύσεων σε μια σειρά από ζητήματα που άπτονται οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών πτυχών, κτλ. Από την άλλη, μεταξύ των αρνητικών θα μπορούσε να ειπωθεί η (όποια) απόλυα πολιτικής ισχύς, που προκύπτει από την παρουσία της ΚΔ στην ΕΕ. Συνεπώς, ο προβληματισμός, η διεξοδική ανάλυση, η επεξεργασία για τις δυνατότητες υλοποίησης αυτής της πρότασης (η οποία φαντάζει ως η λιγότερο πιθανή και παράλληλα η πλέον ακραία), είναι πιο αναγκαία από ποτέ.

Συμπεράσματα

1. Η έξοδος από το ευρώ και η επιστροφή στη λίρα ή/και σε κάτι άλλο, δεν διαφοροποιεί την κατάσταση. Το πρόβλημα δεν είναι το όνομα του νομίσματος.

2. Λιτότητα και ανάπτυξη συνυπάρχουν. Λιτότητα υπάρχει και συναντάτε κυρίως στον μέσο, μικρομεσαίο, και χαμηλά αμειβόμενο εργαζόμενο, τον άνεργο, στον φοιτητή, στις γυναίκες, τα παιδιά και τους συνταξιούχους. Αυτή η  εκτεταμένη φτωχοποίηση είναι αποτέλεσμα όχι της κρίση γενικά, αλλά της βίαιης προλεταριοποίησης αυτών που παράγουν τον πλούτο. Από την άλλη, η ανάπτυξη, είναι ένα ζητούμενο που αφορά τους λίγους (λίγοι είναι αυτοί που κατέχουν τα μέσα παραγωγής). Όταν γίνεται αναφορά στην λεγόμενη ανάπτυξη, εννοούν, δύο κυρίως πράγματα. Την αναζήτηση νέων πεδίων κερδοφορίας (για να μπορέσει το συσσωρευμένο κεφάλαιο να παράξει νέο ικανοποιητικό ποσοστό κέρδους), και την δραστική μείωση του κόστους της εργατική δύναμης.

3. Η κρίση στην Κύπρο δεν είναι ανεξάρτητη από την κρίση στην Ευρώπη αλλά και διεθνώς, (τουλάχιστον)συνδέεται άμεσα. Αν αποδεχτούμε αυτό το αναντίλεκτο αξίωμα, τότε, πρέπει να αποδεχτούμε ότι και η φύση της κρίσης δεν μπορεί να είναι διαφορετική. Η κρίση δεν είναι ούτε του νεοφιλελευθερισμού ούτε της σοσιαλδημοκρατίας. Είναι η βαθύτερη κρίση που παρουσιάστηκε ποτέ στο καπιταλιστικό σύστημα, και πιο συγκεκριμένα στο στάδιο του μονοπωλιακού καπιταλισμού. Η κρίση που περνάει το σύστημα δεν είναι κρίση χρέους, αλλά κρίση υπερσυσσώρευσης κεφαλαίου. Πιο απλά, το χρέος δεν δημιούργησε την κρίση. Το χρέος αν και έχει αναπτυχθεί ραγδαία κατά την διάρκεια της κρίσης, προϋπήρξε, συνεπώς δεν αποτελεί αιτία αλλά αποτέλεσμα.

4. Η ΕΕ δεν είναι κάτι το αόριστο το οποίο μεταβάλλεται από πρόσκαιρες πολιτικές θέσεις κανενός. Είναι η εμπνευσμένη, συνειδητή, και καλοδουλεμένη πολιτική έκφραση των "λίγων", άρα σκοπό ύπαρξης έχει την εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους και μόνον. Αυτή είναι η φύση της ΕΕ και δεν μπορεί να μεταβληθεί.

5. Η έξοδος από ένα πολιτικό υβρίδιο όπως είναι η ΕΕ, για να αποκτήσει θετικό πρόσημο για αυτούς που πλήττονται από την παρουσία της ΚΔ σε αυτήν, θα πρέπει να συνοδευτεί απαραιτήτως και από άλλα τρία στοιχεία. Την κοινωνικοποίηση των βασικών συγκετροποιημένων μέσων παραγωγής (δηλαδή, Λιμάνια, Αεροδρόμια, Ξενοδοχειακές Μονάδες, Φυσικός Πλούτος, Τράπεζες κτλ.), τον επιστημονικά, κεντρικά σχεδιασμό της οικονομίας στην βάση των λαϊκών αναγκών, και την οργάνωση/έλεγχο των πιο πάνω πολιτικών από τα "κάτω".

 Ανδρέας Θεμιστοκλέους

Once upon a time...

Once upon a time in a kingdom far...far far away, in the self-deception Kingdom, was a boy. An ordinary boy with a dream. That was, to grow up, and to become a good doctor. He had a friend with cancer. The people, based on advice that heard by many doctors, they tried to cure his friend, however, unsuccessfully. Something with the treatment was really problematic. Paracetamol did not heal the child. So the boy decided to find a way. A few months later, the sick boy died. A few years later, the boy also died. He suffered cancer. Even though a boy from his neighborhood bought him new and better than the previous aspirins, the young man died.

Book Review: “Failed States, the Abuse of Power and the Assault on Democracy”, by Noam Chomsky

Noam Chomsky, Failed States, the Abuse of Power and the Assault on Democracy (Penguin Books)  

The term failed states has been used by social and political scientists, in order to identify countries that present serious and lasting malfunctions[1]. Failed states are usually characterized by internal instability, major social contradictions, and ethnic and/or religious conflicts; while the most common example of a failed state is Somalia[2]. However, Chomsky’s book Failed States, the Abuse of Power and the Assault on Democracy offers a different approach to the issue through redefining the content of the terminological basis. This new conceptual framework introduces a set of factors determining the US as the greatest failed state. In this light, Chomsky develops a multidimensional analysis in order to examine various aspects that compose the USA’s identity as a “failed state” in both its domestic and foreign policy.

Although this book is comprehensive, it could be seen as a continuation of Hegemony or Survival, Chomsky’s previous book. The purpose of this reference arises from the fact that, in Failed States, he has expanded his approach on the “democratic deficit” that characterizes the domestic socio-political structure of the US. Accepting the key aspects that define a failed state, Chomsky raises the question of whether the socio-political structures and wider governance system make the US as a prosperous democracy. In this context, the basic argument that occurs to demonstrate the “failed” US role as a democratic superpower, are its great domestic social and economic contradictions.

More specifically, the economic, social, and political contradictions between the American people, is a phenomenon that was created by the nature of the system and cannot be changed because of its design. In support of this argument, Chomsky highlights that, while throughout the years (1989-1998) the wealth in the US was increased by 42%, the salaries of citizens either remained constant or decreased. Therefore, the neoliberal model of massive privatizations, which was intensified under President Reagan, not only did it raise the living standards of the citizens, in contrast, it  brought significant and adverse changes. Additionally, the author gives emphasis on the negative impact of the mass media, to the temperament and critical thinking of the American people[3].

 Thus, the various pieces that shape the puzzle of the U.S. domestic realities are directly related to the “undemocratic” aspects of its foreign policy. That is, the failure of the government to secure conditions of prosperity for the people in connection with the low level of ideological and political confrontation (mainly because of the role of large corporations and the media), far from legitimizing the role of the US as an international “policeman”, arbiter and protector of the global order.

 On the other hand, Chomsky overwhelmingly criticizes the US foreign policy by analyzing his argument against  the assertion  the US has the right, duty, and obligation to intervene militarily within other countries  with the excuse of  democratic functioning, protection of human rights, and the prevention of the international terrorism threats (9 / 11 onwards). More Specifically, Chomsky addresses the question of U.S. foreign policy through a comprehensive historical overview of various regional and international conflicts and its role in each case separately.

 Furthermore, his analysis clarifies the fact that among the different cases there are important distinctions, both in terms of time and space. He clarifies that, regardless the legality of the US’s actions (with or without UN backing), moral legitimacy is not implied. Apart from the direct military interventions (Afghanistan, Iraq, Yugoslavia, etc) the criticism includes a set of cases where US involvement was indirect (Arab-Israeli conflict, Middle East, Nicaragua, Haiti, etc). Chomsky strongly focuses his attention on the period of the Bush administration and the war in Iraq in 2003. This particular case constitutes the most important evidence for the enhancement of the argument on anti-democratic credentials in the U.S. foreign policy. The intervention in Iraq not only did it have the moral legitimacy of the American people, but not even under the legal umbrella of the UN.

 In addition, Chomsky puts into the failure of the US in a different level. The arrogance displayed by the Bush administration in the Iraqi intervention in 2003, defying the UN Security Council decision for non-intervention, was continuously accompanied by the systematic bypassing of fundamental international conventions. Two of the main cases mentioned in the analysis are the Geneva Convention regarding the rights abuses of prisoners in Guantanamo, and the Kyoto protocol on the issue of climate change. In both cases, although its substantial role in shaping decisions, the US not only did it fail to implement these decisions, but also did not take any new regulations on countering the effects of climate change and environmental transformation, while Guantanamo, is continually being treated the same way. Lastly, Chomsky also strongly criticizes the failure of the US to implement the decisions on reductions in nuclear weapons.

 Based on the above, it becomes clear that Chomsky in Failed States: The Abuse of power and assault on democracy, makes a scathing attack on US policies and tactics, both at the level of domestic administration and foreign imperialistic strategies. The key element identified to support his argument on the failed American state is the “democratic deficit” that characterizes the contemporary American reality. Also, it becomes very clear from the beginning that Chomsky supports each of his arguments, by using numerous documentations.

However, his highly caustic, sarcastic, and sometimes ironic writing style, could lead to negative comments about the book as a whole[4]. Additionally, the strong aversion to the American/neo-liberal system and particularly during the period of George W. Bush (emphasis on the invasion of Iraq) is a key element of subjectivity regarding the process of drawing conclusions upon the questions that initially set to the reader[5]. In parallel, the absoluteness and exclusiveness of apportioning blame to the U.S., for the vast majority of the existing issues in the international political scene, could be attributed to the writer’s tendency of subjectivity and unilateralism[6]. Nevertheless, it is undisputed that this book offers an interesting new approach to international policies both in terms of the US foreign policy, but also a comprehensive critique of traditional Western theoretical perspectives.

[1] Newman, E. (2009), “Failed States and International Order: Constructing a Post Westphalian World”, Contemporary Security Policy, Volume 30, No.3, pp. 21-25; Ghani, A. and Lockhart C, 2009, Fixing Failed States: A Framework for Rebuilding a Fractured World, (Oxford University Press: New York) pp. 3-7

[2] Rotberg, R. (2002), “Failed States in a World of Terror”, Foreign Affairs, Issue 81, pp.1–13.

[3] Chomsky, N. (1991), Media control: the spectacular achievements of Propaganda, (Seven Stories Press: New York)

[4] Beaumont, P. (18 June 2006), The Observer, Viewed 16 November 2011, available at http://www.guardian.co.uk/theobserver/2006/jun/18/politics

[5] Kovar, S. (2008), “Failed States: The Abuse of power and assault on democracy by Noam Chomsky”, Review by Simon Kovar, viewed 16 November 2011, available at http://www.theliberal.co.uk/issue_9/reviews/nf_kovar_9.html

[6] Freedland, J. (2006), “Homeland Insecurity”, The New York Times, Viewed 12 November, available at http://www.nytimes.com/2006/06/25/books/review/25freedland.html

By Andreas Themistocleous, at the GWpost

http://thegwpost.com/2012/11/23/book-review-failed-states-the-abuse-of-power-and-the-assault-on-democracy-by-noam-chomsky/

Το μέλλον έρχεται γρηγορότερα…

"Το μέλλον έρχεται γρηγορότερα…", του `Ακη Φωκά

Το μέλλον που με ενδιαφέρει, γίνεται το παρελθόν που διαμορφώνεται κάθε στιγμή, κάθε δευτερόλεπτο. Μέχρι να ολοκληρώσω το παρόν άρθρο θα αποτελεί ολόκληρο παρελθόν. Αδυσώπητος ο χρόνος και ανίκητος συνάμα. Ο χρόνος όμως είναι η μοναδική ενεργός διάσταση και έχουμε κάθε δικαίωμα- ανάγκη θα έλεγα- να ασχοληθούμε μαζί του. Όσα ο χρόνος άφησε πίσω του, είναι τα βιώματα μας, είναι η συσσωρευμένη εμπειρία είναι το ορμητήριο. Είναι στην ουσία τα δεδομένα, που καταδεικνύουν τους νόμους και τη διαλεκτική της εξέλιξης. Τίποτα δεν λειτουργεί έξω από νόμους. Οι κυρίαρχοι όμως νόμοι, είναι αυτοί της ιστορικής υλιστικής εξέλιξης, οι οποίοι διέπουν τα πάντα. Το παρελθόν λοιπόν, είναι οι φάσεις της εξέλιξης που προηγήθηκαν και λαμβάνουν χώρα κάθε στιγμή.

Θα μπορούσε να ασχοληθεί κάποιος πολύ, με την έννοια του χρόνου. Ο χρόνος όμως δεν θα είχε νόημα αν δεν υπήρχε ο χώρος. Οι ταχύτητες και οι πλοκές είναι σε σχέση με το χώρο που περιγράφονται και γίνονται αντιληπτές. Το σύγχρονο χαρακτηριστικό του πλανήτη μας, έχει να κάνει με την αλλαγή των ταχυτήτων, την τρομακτική αλλαγή της εξάπλωσης και της διάδοσης των διεργασιών. Όσο μεγαλώνει η ταχύτητα, όμως, τόσο πιο δύσκολο είναι να την ελέγξεις. Πέρα από το χώρο του πλανήτη, οι υπόλοιπες ταχύτητες παραμένουν ανεπηρέαστες. Η ταχύτητα που ταξιδεύει ο ήχος, σε απόλυτους φυσικούς νόμους, παραμένει η ίδια. Η ταχύτητα όμως που ένα φωνητικό μήνυμα μπορεί να ταξιδέψει μέσω της τεχνολογίας του σήμερα, σε σύγκριση με άλλες προηγούμενες εποχές, είναι από μερικές μέχρι εκατομμύρια φορές, μεγαλύτερη. Το ίδιο και η ταχύτητα διάδοσης της εικόνας, της πληροφόρησης, των μηνυμάτων. Όλα όμως υπόκεινται στο βασικό συντελεστή που ονομάζεται χώρος, στη βασική κλίμακα, στο βασικό πλαίσιο. Ο χώρος, είναι το απαραίτητο εκείνο βασικό πλαίσιο, όπου λαμβάνουν χώρα όλες οι διεργασίες, όλες οι πλοκές, όλα τα αποτελέσματα. Ο χώρος μας είναι ο πλανήτης, όπως είναι οι ήπειροι, όπως είναι ο ιδιαίτερος τόπος του καθενός. Το είδος και η ταχύτητα των διεργασιών που λαμβάνουν χώρα, επηρεάζουν την ποιότητα του διαμορφούμενου χώρου, σε τοπικό περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.  Οι πράξεις του ανθρώπου, ως αναπόσπαστου μέρους, του ευρύτερου συστήματος -στην συγκεκριμένη περίπτωση του οικοσυστήματος- επηρεάζουν και επηρεάζονται από τους νόμους της ισορροπίας του συστήματος.

Θέλω όμως σε αυτό το σημείο, να περπατήσω με το γράψιμο μου, στον ακριβή μας χώρο, στο πλανήτη, με στόχο να καταδείξω μια βασική αντίθεση της δραστηριότητας του ανθρώπινου είδους, σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα καθώς και σε σχέση με την ισορροπία του συστήματος. Κάθε είδος διεξάγει το δικό του μοναδικό αγώνα επιβίωσης, σε σχέση με τα υπόλοιπα είδη, σε σχέση με τις αντιξοότητες του κλίματος, σε σχέση με τις ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες. Εξάλλου η βασική κατηγοριοποίηση των ζωντανών οργανισμών, κατατάσσει τα είδη είτε σε χορτοφάγα, είτε σε σαρκοβόρα. Και με βάση αυτή λοιπόν την κατάταξη, μπορεί πλέον ο καθένας να αντιληφθεί την αγωνία των αδύναμων ειδών, σε σχέση με τα υπόλοιπα, για επιβίωση στην αδυσώπητη αυτή μάχη. Κανένα είδος δεν κινδυνεύει με εξαφάνιση ή εξαθλίωση των συνθηκών ζωής του αν δεν απειλείται από άλλο πιο δυνατό είδος, εκτός εάν οι οικολογικές συνθήκες αλλάξουν δυσμενώς, οπότε αν είναι αδύνατο να προσαρμοστεί, τότε αναπόφευκτα εξαφανίζεται σταδιακά.

Το άρθρο αυτό πρέπει να περιορίσει την έκταση του, καθώς η περαιτέρω ανάλυση θα επηρεάσει το βασικό στόχο, που είναι η ανάδειξη του ανηλεούς, αντι-οικολογικού αλλά και απάνθρωπου χαρακτήρα, του κυρίαρχου οικονομικού, κοινωνικού και πολιτικού συστήματος, που το ανθρώπινο είδος έχει διαμορφώσει. Το 2011, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία έχει παραχθεί σε παγκόσμιο επίπεδο, πλούτος 79 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Με βάση το νούμερο αυτό, και με πληθυσμό στα τέλη του 2011, τα 7 δισεκατομμύρια ανθρώπους, αντιστοιχεί σε κάθε άνθρωπο στο πλανήτη, ένα ποσό της τάξης των 11.800 δολαρίων. Το 2000, ο παγκόσμια παραγόμενος πλούτος ήταν 41 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ο πληθυσμός του πλανήτη το έτος 2000 ήταν 6.1 δισεκατομμύρια άνθρωποι, οπότε αντιστοιχούσε στον κάθε άνθρωπο ένα ποσό των 6, 800 δολαρίων. Τι συμπεράσματα μπορεί κάποιος να εξάγει από αυτή την παράθεση αριθμών; Το ποσοστό των ανθρώπων που ζούσαν σε συνθήκες απόλυτης φτώχειας το 2000 ήταν περίπου το 40% του παγκόσμιου πληθυσμού, (1.2 δισεκατομμύρια με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα ενώ ένα άλλο 20% ζούσε με λιγότερο από δυο δολάρια την ημέρα). Από το 2000 μέχρι τα τέλη του 2011, μόλις σε έντεκα χρόνια, το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, έχει πετύχει διπλασιασμό στην αύξηση του πλούτου. Είναι ένα τρομακτικό νούμερο, αν αναλογιστεί κανείς πως  χρειάστηκαν προηγουμένως, εκατομμύρια χρόνια για να επιτύχει η ανθρωπότητα αυτό το νούμερο των 41 τρισεκατομμυρίων δολαρίων που καταγράφηκε το 2000, σε μια χρονιά οριακή. Μέσα σε έντεκα μόνο χρόνια επιτεύχθηκε διπλασιασμός του πλούτου, ενώ είχαμε μια αύξηση του πληθυσμού κατά 15%. 

Σήμερα, 2.5 δισεκατομμύρια άνθρωποι, το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού ζει με λιγότερο από δυο δολάρια την ημέρα. Ενώ σε έντεκα χρόνια έχει επιτευχθεί διπλασιασμός του παγκόσμια παραγόμενου πλούτου, το χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών μεγεθύνει αντί να σμικρύνει. Ενώ ο πλούτος διπλασιάστηκε, η ίση κατανομή του δεν διευρύνθηκε. Που πήγε τούτος ο πλούτος; Γιατί σήμερα ενώ υπερσυσσωρεύτηκε αυτός ο πλούτος, έχει εμπεδωθεί η πολιτική των περικοπών και των μειώσεων των εισοδημάτων των εργαζομένων, των απλών ανθρώπων; Δεν αποτελεί μέγιστη ανεπάρκεια της επικρατούσας λογικής περί οικονομικών δυσχερειών και κρίσης; Ποιανού την κρίση συζητάμε και ποιανού την κρίση καλείται ο κόσμος σήμερα να χρηματοδοτήσει;

Ο υπογράφων θα επανέλθει επί του θέματος, αλλά ως κλείσιμο στο παρόν άρθρο θα ήθελα να επισημάνω ξανά την έννοια και την σημαντικότητα του χώρου και του χρόνου. Όπως το κυρίαρχο καπιταλιστικό σύστημα έχει μέσα σε δευτερόλεπτα ιστορικής εξέλιξης, επιτύχει αυτό το διπλασιασμό του πλούτου, έχει επίσης επιτύχει την σμίκρυνση και του χώρου. Έχει επίσης επιτύχει την όξυνση των οικονομικών και κοινωνικών αντιθέσεων, μέσα σε ένα σαφώς πιο περιορισμένο χώρο πλέον, όπου εκτός από την διακίνηση των κεφαλαίων μπορούν και άλλα πράγματα να διακινούνται ταχύτατα. Ο πλανήτης σήμερα μοιάζει με ένα μπαλόνι, που ενώ το φουσκώνεις με αέρα, το πιέζεις περιορίζοντας το χώρο του. Οι αντοχές είναι ήδη εξαντλημένες, λόγω περιορισμένων φυσικών πόρων και οικολογικής διατάραξης. Ο άνθρωπος, θα πρέπει να μπορέσει να ελέγξει και να εξαφανίσει κατεπειγόντως, το θηρίο που ο ίδιος έπλασε, αλλά αναπτύσσεται πλέον χωρίς κανένα περιορισμό και ίσως χωρίς έλεγχο. Το παγκόσμιο πλέον οικονομικό και κοινωνικό σύστημα, την καπιταλιστική μορφή οργάνωσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Ο χρόνος τρέχει με ασύλληπτη ταχύτητα όπως καταγράφηκε πιο πάνω, τα περιθώρια στενεύουν, ο άνθρωπος υποδουλώνεται στο σύστημα και ο πλανήτης καταρρέει. Η μόνη σταθερή και αναλλοίωτη συνθήκη σε αυτή την εξίσωση, ακούει στο όνομα Αλλαγή. Η έκρηξη της αλλαγής , όποια μορφή και αν πάρει αυτή, δεν είναι πλέον μακριά. 

 

Ζήτω το Φατσοβιβλίο…Ζήτω η επανάσταση!

Ζήτω το Φατσοβιβλίο…Ζήτω η επανάσταση!

Το φατσοβιβλίο (γνωστόν και ως facebook) προέβει προσφάτως στην διαγραφή από το σύστημά του, του προφίλ της ΧΑ καθώς και μελών/στελεχών της. Ουάου... Νενικήκαμεν! Ζήτω το διαδικτυακό, επαναστατικό, δραστήριο κίνημα! Και τώρα…?Τώρα τι? Πώς θα εκτονώνει την αντιφασιστική οργή του, το διαδικτυακό, επαναστατικό, δραστήριο, πολιτικοποιημένο, μη κομματικοποιημένο, μη καπελωμένο κίνημα?

Βεβαίως κάποιοι πιθανόν να μου ανταπαντήσουν. Είναι κακό το ότι έχει ένα λιγότερο βήμα έκφρασης μια φασιστική-νεοναζιστική οργάνωση? Είναι κακό το ότι, ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης όπως το φατσοβιβλίο, απαγορεύει την δράση/ύπαρξη τέτοιων ακραίων μορφών παρέμβασης? Η απάντηση μου είναι ασφαλώς και όχι. Γιατί να είναι κακό? Είναι όμως υποκριτικό, και στην πράξη, η σημασία του είναι πολύ συγκεκριμένη και περιορισμένη. Είναι υποκριτικό γιατί, σε άλλες περιπτώσεις, όπως λόγου χάριν η περίπτωση ψεύτικων προφίλ (βλ. υπόθεση Αλέκας Παπαρήγα), παρά τις επανειλημμένες καταγγελίες (ή reports), οι διαχειριστές της σελίδας δεν επέδειξαν αντίστοιχη προθυμία…

Ασφαλώς, το πιο πάνω δεν αποτελεί την ουσία, αλλά μια επιπλέον μομφή προς την ύπαρξη και δημοκρατικότητα (με αστικούς όρους), του εν λόγω μέσου κοινωνικής δικτύωσης. Εδώ να ξεκαθαρίσω ότι, με αυτό το σχόλιο, επ ουδενί λόγο δεν θέλω να αφήσω υπόνοιες για θεωρίες συνομωσίας και άλλα μεταφυσικά…ή παραφυσικά σενάρια. Απλώς υποσημειώνω την αξία, φερεγγυότητα και συνέπεια του φατσοβιβλίου ...για να μην τρελαθούμε εντελώς.

Συνεπώς το ζήτημα που προκύπτει είναι,  τι είναι η ΧΑ, ποιός είναι ο ρόλος της, και ποιος ο τρόπος αντιμετώπισής της? Ο προσδιορισμός ενός κοινωνικού, πολιτικού, και οικονομικού φαινομένου μπορεί να γίνει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Επιστημονικά, η ορθότερη μεθοδολογική προσέγγιση είναι η κριτική διασταύρωση των διαφόρων πηγών, που άπτονται, επιδεικνύουν και εξιστορούν, την ιστορική εξέλιξη του κάθε ζητήματος. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το φαινόμενο της Χρυσής Αυγής,  αποτελεί  το  «παλιό που προβάλλει και προβάλλεται ως νέο». Δηλαδή, η ΧΑ στην Ελλάδα, όπως και όλες οι υπόλοιπες φασιστικές-νεοναζιστικές ομάδες, κόμματα, γκρουπούσκουλα τα οποία δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη την Ευρώπη, (και όχι μόνον), αποτελεί ένα ιστορικό υποκείμενο, το οποίο μπορεί να προσδιοριστεί με αντικειμενικούς όρους. Οι φασιστικές, ναζιστικές, μισαλλόδοξες , ρατσιστικές και σοβινιστικές φωνές, πρακτικές και αντιλήψεις, έχει παρατηρηθεί διαχρονικά ότι, ευδοκιμούν και αναπτύσσονται όταν υπάρχουν συγκεκριμένες κοινωνικοοικονομικές και κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Συγκεκριμένα, το φίδι εμφανίζεται στεντόρειο και δυνατό, σε περιόδους οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής κρίσης. Ωστόσο, το φίδι, εκκολάπτεται ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ σε περιόδους κοινωνικής άπνοιας. Ο λόγος της ύπαρξης του φιδιού λοιπόν, όπως η ίδια η ιστορία έχει δείξει, είναι πέρα για πέρα συστημικός. Με άλλα λόγια, αυτοί που το εκκολάπτουν, δεν το κάνουν τυχαία. Η ύπαρξη του εξυπηρετεί την εκάστοτε άρχουσα τάξη. Η ισχυροποίηση αυτών των δυνάμεων, ουδέποτε είχαν ως στόχο τους την αμφισβήτηση του υφιστάμενου κοινωνικοοικονομικού-κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Με την φράση κοινωνικοπολιτικό-κοινωνικοοικονομικό σύστημα, προσδιορίζεται ο υπάρχων συσχετισμός, δηλαδή, τα πάντα είναι σχεδιασμένα για να υπηρετούν το κέρδος, αδιαφορώντας για τις πραγματικές ανάγκες αυτών των οποίων παράγουν τα πάντα.

Κατά συνέπεια, η ΧΑ, και η κάθε ΧΑ σε όποια χώρα και να δραστηριοποιείται δεν αποτελεί μόδα εποχής, ούτε  λάθος της στιγμής. Η ύπαρξη και ο ρόλος της εξυπηρετεί μία συστημική αναγκαιότητα. Εδώ ασφαλώς και πάλι κάποιοι φίλοι, θα μπορούσαν να μου αντιτείνουν την άποψη ότι είναι και τα δύο. Και μόδα της εποχής, αλλά και δημιούργημα κάποιων για να εξυπηρετήσουν τους σκοπούς τους πιο εύκολα. Ωστόσο με την σειρά μου θα αντιτείνω την εξής επερώτηση: Εάν αποδεχτούμε ότι ή ΧΑ και η κάθε ΧΑ, ότι είναι μία μόδα της εποχής, τότε αυτό συνεπάγεται ότι,  …άνοιξε το χρονοντούλαπο της ιστορίας και βγήκε από μόνη της? …ή μήπως ποτέ δεν μπήκε σε αυτό το ντουλάπι?

Άρα αγαπητοί φίλοι που ενθουσιαστήκατε με την διαγραφή του προφίλ της ΧΑ από το φατσοβιβλίο, σας καλώ να προβληματιστείτε κατά πόσον αυτή η εξέλιξη είναι τόσο σοβαρή. Προσωπικά, για να είμαι ειλικρινής, όταν ξεκίνησα να βλέπω τις διάφορες αντιδράσεις άρχισα ακούσια να  γελώ. Ωστόσο, στην πορεία, το γέλιο μου σε συνδυασμό με την έκταση που πήρε το θέμα, μετατράπηκε σε έντονο προβληματισμό. Ο προβληματισμός αυτός δεν οφείλεται σε όποιου είδους αυταπάτες...αλλά στην  κατάντια που έχει επέλθει στην βάση της κοινωνίας μας (τοπικά, περιφερειακά  και παγκόσμια…). Αυτή η κατάντια είναι η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά, το ευμετάβλητο ασυνεπές κριτήριο, οι αλλοτριωμένες αναλήψεις, και η ανάγκη μας αντί για ουσιαστικό διάλογο, να προτιμούμε την ανταλλαγή συνθημάτων, εικόνων, φανατισμού, ημιμάθειας. Ασφαλώς, η προτίμηση, υποδηλώνει γνώση, άρα και αντικειμενική δυνατότητα επιλογής. Στην περίπτωση μας ωστόσο, πολύ αμφιβάλλω εάν και κατά πόσον, όλα αυτά είναι θέμα προτίμησης ή απλώς…εάν ως εδώ μπορούμε…ή εάν ως εδώ μας έμαθαν να μπορούμε.